U23 Việt Nam 0-1 U23 Uzbekistan sau hiệp một: bài kiểm tra cho hàng thủ ba người

Ghế khu B trên khán đài Gò Đậu vẫn còn trống khi tôi gấp cuốn sổ lại ở phút thứ bốn mươi lăm. Tối nay tôi không ngồi ở đó. Tôi ngồi trước màn hình trong căn hộ nhỏ ở Bình Dương, bên cạnh là cuốn sổ và cây bút chì đã mòn. Nhưng khi bàn thua đến, cái khán đài ấy lại hiện ra. Những hàng ghế trống không bao giờ ngừng nói với tôi. Chúng nói rằng có một thế hệ cầu thủ đang chơi trận lớn nhất đời họ, và ở nhà gần như chẳng ai ngồi đủ lâu để xem hết. Trước khi bóng lăn, tôi viết vào sổ ba cái tên: Lê Nguyễn Hoàng, Phạm Lý Đức, Đinh Quang Kiệt. Ba hậu vệ. Trong bóng đá trẻ, người ta hiếm khi nêu tên từng hậu vệ nếu hàng thủ không phải một khối có chủ đích. Ba cái tên ấy là một lời tuyên bố: đội sẽ phòng ngự bằng ba trung vệ, nhường thế trận, và sống bằng những pha chuyển đổi. Bốn mươi lăm phút sau, tỷ số là 0-1. Cái khối được dựng lên để bảo vệ khoảng không gian sau lưng hàng thủ đã bị chọc thủng ít nhất một lần. Hiệp một khép lại với lợi thế cho U23 Uzbekistan. Muốn hiểu kết quả ấy nặng đến đâu, phải nhìn vào bảng C. U23 Việt Nam bước vào lượt cuối với 4 điểm sau hai trận: hòa U23 Kuwait 1-1 và thắng U23 Philippines 2-0. U23 Uzbekistan có 6 điểm tuyệt đối, ghi 7 bàn sau hai lượt, trong đó có trận thắng 5-1 trước U23 Philippines. Một trận hòa là đủ để thầy trò huấn luyện viên Đinh Hồng Vinh giành vé vào tứ kết. Một trận thua thì không. Sự khác biệt giữa hai chữ ấy — hòa và thua — là toàn bộ sức nặng của hiệp hai đang chờ phía trước. Đây là một giải đấu cấp châu lục dành cho lứa tuổi U23, có thể có vài cầu thủ quá tuổi, tổ chức dưới hệ thống của Hội đồng Olympic châu Á chứ không phải các giải cấp cao của AFC hay FIFA. Với người xem quen theo dõi V.League, đây là một mặt trận khác hẳn: không hợp đồng, không tiền chuyển nhượng, không lương thưởng câu lạc bộ. Chỉ có một tấm vé, và một nhóm cầu thủ trẻ phải tự trả lời câu hỏi lớn nhất đời mình trước lịch thi đấu dày đặc. Tôi đến từ khán đài Gò Đậu, trước khi tôi biết viết về trái bóng. Nhiều năm đứng ở đó dạy tôi rằng ở các giải trẻ, khoảng cách giữa một đội bóng biết mình là ai và một đội bóng đang cố trở thành ai đó luôn lộ ra rất nhanh, thường chỉ trong mười lăm phút đầu. Hiệp một tối nay đã trả lời một phần. U23 Việt Nam chọn cách chơi phòng ngự có tổ chức, ưu tiên giữ cự ly và bảo vệ khoảng không gian phía sau hàng thủ, đồng thời chờ cơ hội từ những pha chuyển đổi trạng thái. Đó là một lựa chọn có lý, và cũng là lựa chọn phổ biến nhất của đội bị đánh giá thấp hơn khi gặp một đối thủ mạnh hơn về thể lực. Điều đáng nói là việc đội tuyển chọn sơ đồ ba trung vệ. Khi bạn chỉ có một tiền đạo cắm hoặc chơi với hai tiền đạo, sơ đồ ba hậu vệ cho phép hai wing-back dâng cao tạo chiều rộng, và ba trung vệ chia nhau ba vùng không gian phía sau. Nghe thì chắc chắn. Nhưng cái giá phải trả nằm ở hai hành lang: chỉ cần một wing-back lên không kịp về, khoảng trống giữa trung vệ biên và biên dọc lập tức trở thành vùng cấm. Đó chính là vùng mà bản tin trước trận đã nhắc tới bằng cụm từ rất kỹ thuật: kiểm soát khoảng không gian sau lưng hàng thủ. Một đội chủ động chọn cách phòng ngự theo vùng không gian, thay vì theo người, sẽ ổn định hơn khi đối thủ đá bóng dài và trực diện. Nhưng khi đối thủ có nền tảng kỹ thuật đủ tốt để luân chuyển bóng nhanh, hàng thủ ấy buộc phải dịch chuyển liên tục theo bóng. Ba trung vệ sẽ phải chạy ngang nhiều hơn, phán đoán nhiều hơn, và mỗi lần phán đoán sai là một lần thủng tuyến. U23 Uzbekistan mang đúng chân dung khiến kiểu phòng ngự ấy khó sống nhất. Bản tin mô tả đối thủ này có nền tảng kỹ thuật, thể lực tốt và tổ chức chặt chẽ. Ba yếu tố ấy cộng lại tạo ra một đội bóng vừa có thể mở khóa hàng thủ bằng kỹ thuật cá nhân, vừa có thể ăn lại bóng hai sau các pha bóng bổng, vừa có thể tận dụng các tình huống cố định. Với một hàng thủ chơi thấp, tình huống cố định là rủi ro thường trực. Bạn nhường đất, đối thủ dâng hết đội hình, và mỗi quả phạt góc trở thành một hiệp đấu nhỏ mà thể lực và khả năng không chiến quyết định. U23 Việt Nam không được mô tả là vượt trội ở khoản này. Trang sổ của tôi có ba dòng ghi chú cho hiệp một. Dòng thứ nhất là về tổ chức tấn công và khả năng gây áp lực của U23 Việt Nam ở những pha lên bóng đầu tiên. Dòng thứ hai là tên Nguyễn Ngọc Mỹ, người được nhắc tới như điểm sáng trên hàng công. Dòng thứ ba viết: hàng thủ ba người cần tập trung.