Estonia 3-2 Phần Lan ở Tampere: bảng C khép lại bằng một set thứ năm không ai viết trước

Ở Nokia Arena, Tampere, tối thứ Năm, một giọng nữ cất quốc ca Phần Lan trước khi bóng bay lên: Olivia Kunnari, cháu gái của huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari. Khán đài 9.813 người đứng dậy. Tôi ngồi trước màn hình ở Hải Phòng, lệch múi giờ sáu tiếng, nghe tiếng vỗ tay dội lại sau từng câu hát, và tự hỏi không biết có bao nhiêu người ở Việt Nam đang thức cùng tôi.

Hơn hai tiếng sau, ở set thứ năm, tỷ số khép lại ở 15-11 nghiêng về Estonia. Chủ nhà Phần Lan mất phần chia ngôi đầu bảng C. Estonia có chiến thắng thứ hai liên tiếp, sau khi trước đó chỉ thắng được một trận trong suốt giải.

Tôi xem lại băng hình đến gần một giờ sáng. Thứ giữ tôi ngồi lại nằm ở cách trận đấu diễn ra, và ở một chi tiết mà bảng xếp hạng cuối cùng để lộ ra nhưng gần như không xuất hiện trong các bản tin tóm tắt.

Bảng C an bài trước khi bóng lăn

Bỉ đã khóa ngôi đầu từ trận đấu sớm trong cùng ngày, khi quét Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16), chạm mốc 13 điểm. Phần Lan bước vào trận gặp Estonia với 10 điểm; một chiến thắng 3-0 hoặc 3-1 sẽ giúp họ san bằng điểm số với Bỉ. Họ thua 2-3, nhận thêm 1 điểm, dừng ở 11.

Thể thức giữ nguyên như các kỳ gần đây: 24 đội, bốn bảng sáu đội, bốn đội đứng đầu mỗi bảng vào vòng 1/8. Hệ thống tính điểm của FIVB thưởng cho đội kết thúc trận sớm — thắng 3-0 hoặc 3-1 được 3 điểm, thắng 3-2 chỉ được 2, thua 2-3 vẫn được 1, thua 0-3 hoặc 1-3 không có gì. Estonia bước vào trận này với 3 điểm, và rời sân với 5.

Tampere là một trong những điểm đăng cai của giải. Phần Lan chơi trên sân nhà, với đội hình được đánh giá cao hơn Estonia. Trong set mở màn, hai anh em Marttila cùng Joonas Jokela liên tục tìm được khoảng trống trước hàng chắn Estonia, và chủ nhà về đích 25-22. Jokela chạm cột mốc 100 lần khoác áo đội tuyển quốc gia đúng trong buổi tối ấy.

Những cột mốc như thế thường chỉ được nhắc lại một lần, và chỉ khi kết quả chiều theo chúng.

Set hai và set ba: Estonia đọc được hàng chắn chủ nhà

Estonia gỡ lại set hai bằng một pha bứt phá của đối chuyền Timo Andre Lohmus. Anh mở khoảng cách 16-11 trước khi khép set ở 25-21. Cách Estonia chơi ở set hai khác hẳn set một: bóng hai được đẩy nhanh ra hai biên, hàng chắn Phần Lan bị kéo giãn theo chiều ngang thay vì bị đánh thẳng vào giữa. Khi hàng chắn phải di chuyển ngang liên tục, hai chân giữa của họ mất vị trí, và những quả đập từ cánh số 4 có đất để hạ xuống.

Đây là một điều chỉnh đơn giản nhưng hiệu quả. Estonia không cố đánh nhanh hơn Phần Lan; họ đánh rộng hơn. Trong bóng chuyền nam hiện đại, khi hai đội có chiều cao tương đương, đội nào kiểm soát được chiều rộng của lưới thường kiểm soát được nhịp trận đấu.

Sang set ba, Phần Lan suýt lật ngược. Luka Marttila thực hiện ba pha giao bóng ăn điểm liên tiếp, gỡ hòa 19-19. Đó là kiểu giao bóng mà tôi vẫn gọi là giao bóng liều — nhắm vào vùng tiếp nhận yếu nhất, chấp nhận rủi ro mất điểm trực tiếp để đổi lấy sự hỗn loạn trong hàng phòng ngự đối phương.

Estonia không nao núng. Lohmus chắn bóng quyết định đưa đội lên 22-20, và Estonia đóng set 25-22.

Một pha chắn bóng đúng lúc ở điểm 20-20 đáng giá hơn ba pha giao bóng ăn điểm ở điểm 19-19. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng nó phản ánh đúng bản chất môn này: giao bóng ăn điểm là phần thưởng cho sự liều lĩnh, còn chắn bóng đúng lúc là phần thưởng cho sự kiên nhẫn. Estonia thắng set ba bằng vế thứ hai.

Phần Lan từ chối buông, và set thứ năm mở ra

Huấn luyện viên Phần Lan tung Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila. Suihkonen ghi 7 điểm, một đóng góp khiêm tốn so với các tay đập chính, nhưng giá trị của anh nằm ở chỗ buộc hàng chắn Estonia phải đọc lại từ đầu. Chủ nhà thắng set bốn 25-20 và kéo trận đấu vào set năm.

Một cầu thủ vào sân giữa chừng thường mang theo nhịp tấn công khác, và Estonia mất gần trọn set bốn để thích nghi. Đó là lý do tôi luôn để mắt tới những thay đổi người ở set ba và set bốn — chúng thường không xuất hiện trong bảng thống kê cuối trận, nhưng quyết định trận đấu nhiều hơn một pha đập đẹp.

Set năm chỉ có 15 điểm. Estonia kết thúc ở 11, và cái cách họ kết thúc mới là điều đáng nói: họ không để Phần Lan dẫn trước một lần nào trong set quyết định. Với một đội vừa thua set bốn và vừa nghe 9.813 người hét sau lưng đối thủ, giữ được thế dẫn điểm từ đầu đến cuối là chuyện của bản lĩnh.

Lohmus nói sau trận rằng Estonia rất muốn thắng lại trước đám đông, và đã cho đi tất cả những gì mình có. Đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen thừa nhận Estonia chơi tốt, muốn set năm hơn, và chiến đấu đến cùng; giờ Phần Lan chuyển sự chú ý sang đối thủ tiếp theo.

Tôi thích câu trả lời của Ronkainen. Nó không đi tìm lý do, không đổ lỗi cho trọng tài, không viện đến sân bãi. Một đội trưởng nói được câu đó sau khi thua set năm trên sân nhà là một đội trưởng còn dẫn đội đi được xa.

Hai nguồn, hai bảng thống kê, một bài học cũ

Có một chi tiết chuyên môn đáng dừng lại. Volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm và Teppan 16. WorldofVolley ghi ngược lại: Teppan 24, Lohmus 16. Hai nguồn uy tín, hai bảng số liệu khác nhau cho cùng một trận đấu.

Tôi không có mặt ở Nokia Arena nên không thể phân xử. Nguyên tắc của tôi với những trường hợp thế này là giữ nguyên cả hai và ghi rõ nguồn, thay vì chọn một bảng rồi trình bày như thể đó là chân lý. World Cup Nga dạy tôi điều này: đôi khi quên nhiệm vụ lại là cách nhớ nghề lâu nhất. Tôi từng quên ghi âm một buổi họp báo ở Moscow. Bia với đồng nghiệp Brazil, sáng hôm sau xin lại băng ghi âm của đàn em — và từ đó về sau tôi không bao giờ chỉ dựa vào một nguồn cho bất kỳ chi tiết nào.

Điều chắc chắn hơn các bảng thống kê cá nhân: Estonia thắng hai trận cuối vòng bảng bằng hai vũ khí khác nhau. Trước Hà Lan, họ thắng 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23), và hai pha giao bóng liên tiếp của Lohmus ở điểm 22-22 set bốn là điểm quyết định — lại là giao bóng liều, và lần này nó thành công. Trước Phần Lan, họ thắng bằng chắn bóng và bằng một set năm giữ thế dẫn từ đầu.

Một đội bóng thắng hai trận theo hai cách khác nhau là một đội bóng đã tìm được nhiều hơn một lời giải. Đó là dấu hiệu của một tập thể được huấn luyện kỹ, chứ không phải của một tập thể gặp may.

Điều bảng xếp hạng nói mà bản tin không nói

Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng.

Estonia thắng Phần Lan, và Estonia vẫn về nhà.

Với 5 điểm sau hai chiến thắng, Estonia đứng thứ năm bảng C. Bảng đấu chỉ lấy bốn đội. Serbia và Đan Mạch cùng 7 điểm, hơn Estonia 2 điểm, và cả hai đều góp mặt ở vòng 1/8. Các cặp đấu đã công bố không có Estonia: Phần Lan gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Séc, Slovenia gặp Serbia, Ý gặp Đan Mạch.

Thậm chí nếu Estonia thắng Phần Lan 3-0 thay vì 3-2, họ vẫn chỉ có 6 điểm và vẫn xếp thứ năm. Chiến thắng đẹp nhất của họ ở giải này không thay đổi được số phận của chính họ. Nó chỉ lấy đi của chủ nhà cơ hội san bằng điểm số với Bỉ ở ngôi đầu bảng — một dòng trên bảng xếp hạng, và một chút thể diện của nước chủ nhà.

Đó là bản chất của thể thức đấu vòng tròn: hai chiến thắng muộn không sửa được ba trận thua sớm. Ở thể thức loại trực tiếp, Estonia sẽ còn chơi tuần này. Ở thể thức vòng tròn, Estonia bị số học loại từ trước khi họ kịp thắng trận hay nhất của mình.

Tôi vẫn nghe các đồng nghiệp nói về những chiến thắng "có ý nghĩa tinh thần". Tinh thần có thật, và nó đáng được ghi nhận. Nhưng một đội bóng rời giải sau khi đánh bại đội nhì bảng không cần được an ủi bằng tinh thần. Họ cần một thể thức khác, hoặc cần chơi tốt hơn ở ba trận đầu.

Nói cách khác, thể thức vòng tròn thưởng cho sự ổn định và trừng phạt sự bùng nổ. Estonia bùng nổ đúng lúc giải sắp khép lại với họ, và cái giá của việc bùng nổ muộn là một suất ở nhà. Bóng chuyền, cũng như phần lớn các môn thể thao đồng đội, luôn có xu hướng thưởng cho đội chơi đều tay hơn là đội chơi hay nhất trong khoảnh khắc.

Và đây là chỗ tôi thấy tiếc. Một giải đấu 24 đội, chia bốn bảng sáu đội, đủ chỗ cho những đội như Estonia đi tiếp nếu thể thức rộng hơn một chút. Bóng chuyền châu Âu chọn sự khắt khe, và sự khắt khe ấy vừa tạo ra một trận đấu hay, vừa lấy đi phần thưởng của đội thắng.

Vòng 1/8 mở ra từ thứ Bảy

Vòng 1/8 khởi tranh từ thứ Bảy tại Sofia và Turin.

Tại Sofia ngày 19/9, Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria. Ngày 20/9 cũng ở Sofia, Ukraina gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha.

Tại Turin, Phần Lan gặp Hy Lạp và Bỉ gặp Séc trong hai ngày 20 và 21/9. Slovenia gặp Serbia ở Turin ngày 21/9. Ý gặp Đan Mạch trong cùng cuối tuần ấy.

Bán kết và các trận tranh huy chương sẽ diễn ra ở Milan.

Với Phần Lan, thất bại trước Estonia là một vết xước, chưa phải một vết thương. Họ vẫn vào vòng sau, vẫn đứng nhì bảng, và vẫn còn nguyên cơ hội tiến sâu trên sân nhà. Nhưng họ bước vào vòng loại trực tiếp với một set năm thua trong đầu, và đối thủ tiếp theo là Hy Lạp — đội bóng không phải gánh sức nặng của 9.813 khán giả nhà.

Estonia rời Tampere theo cách khác. Hơn 5.000 người xem livestream của ba cựu tuyển thủ, tôi không còn cô đơn — nhưng ở Việt Nam, gần như sẽ không có ai nhắc tới Estonia vào sáng hôm sau. Một đội bóng thắng hai trận cuối và bị loại vẫn xứng đáng được nhớ tới ít nhất một lần.

Bóng chuyền không trả nợ cho những cố gắng đúng lúc. Nhưng người viết thì có thể trả nợ thay nó. Estonia đã thắng ở Tampere, và cái thắng ấy không có suất ở Turin. Ở tuổi 60 tôi vẫn nghĩ mình là cô gái nhảy cẫng trên khán đài Lạch Tray, và tôi vẫn tin một trận bóng không ai nhớ tới mới là trận bóng đáng được nhớ nhất.